phoenix12
03-02-2010, 10:06
سابقهء شرکت در عملیات توسط نیروی دریایی ایالات متحده
فونیکس، علیرغم دارا بودن قابلیتهای بی نظیر، به ندرت در جریان جنگ واقعی مورد استفاده قرار گرفته است. تنها دو پرتاب رزمی این موشک توسط نیروی دریایی ایالات متحده ثبت گردیده است که هیچ کدام نیز به هدف اصابت نکرده اند.
http://www.privateimage.com/images/8noiykep035up840uq9.jpg
با وجود قابلیتهای بالا، موشک فونیکس به ندرت در جنگ مورد استفاده قرار گرفت. تنها دو پرتاب ثابت شده برای این موشک ذکر شده است و هیچ هدفی نیز در جریان این پرتابها، که به وسیلهء نیروی دریایی انجام پذیرفته است، منهدم نشده است. در جریان عملیات طوفان صحرا به سال 1991، جنگنده های F-15 نیروی هوایی ایالات متحده، مسئولیت گشت دفاع هوایی (CAP) را بر فراز مناطق خشکی بر عهده داشتند. به دلیل نصب ذاتی سیستم تشخیص دوست از دشمن (IFF) بر روی جنگنده های F-15، سیستم IFF جنگنده های F-14 نیروی دریایی، فاقد توانایی اثبات شده جهت دریافت اجازهء قانونی (Rules of Engagement) جهت درگیری با اهداف فراتر از میدان دید (BVR) به وسیلهء موشک فونیکس بودند.
از منظر مهندسی و سابقهء خدمتی در نیروی دریایی ایالات متحده، می توان موشک فونیکس را فاقد موفقیتی شاخص دانست. با این حال، فونیکس، به عنوان جزئی از خانوادهء موشکهای فالکن (Falcon) به حیات خویش ادامه داد. به خدمت گیری این موشک، توسط هیچ یک از یگانهای نظامی ارتش ایالات متحده (به جز نیروی دریایی و هواپیمای اف14) و هیچ یک از کشورهای جهان به جز ارتش ایران، مورد پذیرش قرار نگرفت. موشک فونیکس بسیار سنگین، بزرگ، پیچیده و گران قیمت بود و جهت نبردهای نزدیک هوایی، در قیاس با موشکهایی نظیر اسپارو و آمرام کاربرد عملی نداشت.
http://www.privateimage.com/images/2uwds02r7myegu298w3n.jpg
گونه ها
AIM-54A: نوعی که به سال 1974 به ایران و نیروی دریایی ایالات متحده فروخته شد. تا پیش از وقوع انقلاب، تعداد 284 از این موشک، به ایران تحویل گشت و پس از انقلاب، مابقی موشکهای خریداری شده توسط ایران (400 فروند)، به نیروی دریایی ایالات متحده واگذار شدند.
AIM-54C: نوع بهبود یافته مدل A با قابلیت بهتر در شکار موشکهای کروز؛ ورود به خدمت: 1986.
AIM-54 ECCM / Sealed: نوعی که در محیط های جنگ الکترونیک نیز قابل استفاده است و به سامانهء خنک کنندهء مخصوص در حین پرواز نیازی ندارد.
http://www.privateimage.com/images/dg1npz90jrhlidlzuvtu.jpg
AIM-54C در اختیار ایران؟
در سالهای اخیر، گفته میشود تعدادی از موشکهای AIM-54C از طریق دلالان بازار سیاه به دست ایران رسیده اند و ایرانیان توانسته اند گونه های قدیمی AIM-54A را به نوع C تبدیل نمایند؛ ضمن اینکه گزارشاتی دال بر ساخت نوعی بومی موشک فونیکس توسط صنایع نظامی ایران رسیده است که توانی مشابه AIM-54C را دارد. همچنین پس از بازنشست کردن تامکت و فونیکس در نیروی دریایی، حدس زده میشود به تاریخ ژانویه 2007، حدود 200 میلیون دلار از قطعات حساس، موشکهای AIM-54C و رادارهای موجود در انبار نیروی دریایی ایالات متحده، از طریق قاچاقچیان اسلحه، توسط ایران خریداری گشته است.
http://www.privateimage.com/images/zkw72r938pwkkgq8clua.jpg
با توجه به اجرای برنامه هایی نظیر SkyHawk در نیروی هوایی ایران، باید موجودی موشکهای فونیکس ایران را تمام شده تلقی کرد و معدودی را که نیز باقی مانده اند، به جهت عمر بالای ساخت، و احتمال بالای فرسودگی بدنه و راکت، نیازمندی به بازبینی و تعمیرات احتمالی سیستم های الکترونیک، عدم دسترسی ایران به باطری های حرارتی ویژهء موشک و سایر قطعات یدکی مورد نیاز، را باید غیرعملیاتی محسوب نمود.
با توجه به سرنگونی مستقیم حدود 130 هواپیما و هلیکوپتر عراقی و منهدم نمودن حدود 30 تا 40 فروند موشک ضدکشتی پرتابی توسط جنگنده های عراقی توسط موشکهای فونیکس ایران، با در نظر گرفتن درصد اصابتی در حدود 70 تا 80 درصد، باید چیزی در حدود 200 موشک از 284 موشک موجود در نیروی هوایی ایران، طی جنگ هشت ساله با عراق مصرف شده باشند و مابقی نیز طبق آنچه که توضیح داده شد، قابل استفاده نمی باشند.
پروژه SkyHawk
نیروی هوایی ایران، با توجه به عدم کارایی هواپیمای پرخرج و پیچیده ای چون تامکت بدون موشک فونیکس، بر آن گردید تا موشک زمین به هوای MiM-23A Hawk را بر روی تامکتهای خویش نصب نماید. تحقیقات و توسعهء این پروژه که به SkyHawk شهرت دارد، از اواسط سال 1986 آغاز گردید و اکنون موشک Hawk بر روی تامکتهایی که دارای رادار سالم و فعال باشند، به تعداد تنها دو فروند قابل نصب میباشد. اما در عمل، این موشک، بسیار ناکارآمد نشان داد. Hawk سنگین بود، برد کمی معادل 25 کیلومتر داشت و حداکثر به سرعت 2.4 ماخ دست پیدا می کرد. به دلیل کندی و سرعت کم، Hawk را بر خلاف فونیکس نمی توان بر علیه موشکهای کروز ضدکشتی نظیر اگزوسه و یا C-601 شلیک نمود. برد کم این موشک، کارایی آن را از موشکهای میان برد AIM-7-E4 (اسپارو) نیز کمتر قرار می داد.
http://www.privateimage.com/images/nbj4tp38wxub1ogkriq.jpg
پس از پایان جنگ هشت سالهء ایران و عراق، نیروی هوایی ایران، بسیار نیازمند نوسازی و خرید ملزومات جدید، علی الخصوص شکاری های پرقدرت بود. از این رو به تاریخ سپتامبر 1990، اولین سری از جنگنده MiG-29A/UB وارد پایگاه شکاری مهرآباد در تهران شدند. اما این جنگنده ها در عمل، کارایی بسیار ضعیفی از خود نشان دادند. هرچند که طبق ادعای روسها، این هواپیماها دارای توانایی دیدپائین – شلیک پائین بودند، اما در برخی از موارد، و در شرائط خاصی از آب و هوا، این کارایی از بین می رفت. میگهای29 تحویلی به ایران، در هوای صاف و بدون ابر و باران، دارای برد راداری در حدود 70 کیلومتر بودند. رادار این هواپیماها، قادر نبود دو هدف هوایی را که در فاصلهء کمتر از 50 متر با یکدیگر پرواز می کردند تشخیص دهد و هر دو را یک هدف واحد شناسایی می کرد. میگهای29 ایران، تنها قادر به درگیری با یک هدف هوایی بودند و تا زمان اصابت موشک R-27 پرتابی خود، قادر نبودند به سمت هدف دیگری شلیک نمایند. موشکهای R-27 تحویلی به ایران، به سختی قادر به رسیدن به برد 50 کیلومتر بودند. در مجموع، عدم رضایت کارشناسان ارشد نیروی هوایی، مانع از خرید تعداد بیشتری از میگهای29 گردید و تنها 18 فروند نوع تک کابینهء A و 6 فروند نوع دوکابینهء آموزشی UB خریداری شدند.
نیروی هوایی ایران که به دلیل مشکلات در تامین قطعات یدکی و موشکهای فونیکس جنگنده های اف14، نیاز مبرمی به در اختیار گرفتن یک شکاری پرقدرت داشت، این بار چشم به MiG-31 دوخت و در سفر سال 2000 آقای شمخانی (وزیر دفاع وقت ایران) به مسکو، و دیدار وی با مارشال سرگیو (http://www4.ebaybots.com/p10/nph-eb7.cgi/001010A/687474703a2f2f7777772e6972616e2d70726573732d736572 766963652e636f6d2f61727469636c65735f323030302f6465 635f323030302f6972616e5f7275737369615f646566656e63 655f3239313230302e68746d)، تصمیم به خریداری میگهای31 گرفته شد. اما روسها زیر فشار ایالات متحده، ابتدا تعداد 24 فروند MiG-31B مستعمل و گراند شده را به قیمت مجموع 650 میلیون دلار به ایران پیشنهاد دادند، ولی باز هم ایالات متحده، عین این مبلغ را به روسیه وام (بلاعوض؟) داد و بدین ترتیب، نیروی هوایی ایران، هنوز موفق به نوسازی یگانهای قدیمی و برجای ماندهء پیش از انقلاب سال 1979 نشده است و با توجه به تنش میان ایران و جهان غرب بر سر مسئلهء اتمی، بسیار بعید به نظر می رسد که نیروی هوایی ایران بتواند نوسازی شود.
امروزه با توجه به وسعت زیاد ایران، نبود شکاری پرقدرتی نظیر تامکت در سیاهه اقلام نیروی هوایی ایران، بسیار آزار دهنده به نظر می رسد و این در حالی است که کشورهای همسایه ایران، نظیر ترکیه، پاکستان، امارات متحده عربی و عربستان سعودی، از نظر تجهیزات به روز، خلبان و تسلیحات مدرن هوایی، بسیار بر نیروی هوایی پرسابقهء ایران برتری پیدا کرده اند.
خلاصهای از تجارب جنگی ایران با موشک فونیکس
تا پيش از انقلاب 1979، تعداد 79 فروند F-14A به نيروي هوايي شاهنشاهي ايران تحويل شده بودند و در زمان انقلاب، 77 فروند از آنها در خدمت بودند. در اغلب منابع غربي، اطلاعات بسيار اندكي از نحوهء خدمت 77 تامكت موجود در نيروي هوايي ايران موجود است؛ اما يك منبع در اين مورد استثنا قرار ميگيرد، و آن كتابي است كه كه توسط تام كوپر و فرزاد بيشاپ به نام Iranian F-14 Tomcats in Combat به چاپ رسيده است و در مورد نحوهء خدمت اف14 هاي ايران در جنگ مطالبي جالبي نوشته شده است.
http://www.privateimage.com/images/m1zu2b2w69e6via36baj.jpg
امروزه اغلب گمانهزنيها و مطالب در مورد تامكتهاي ايران، بر اساس تحقيقاتي است كه توسط تام كوپر در كتابش نوشته شده است؛ اين تنها كتاب معتبري در جهان است كه در مورد اف14 هاي ايران به رشتهء تحرير در آمده و در آن، حقايق و نكات فراواني درج شده است. در اين كتاب ارزشمند، گزارشاتي مستند از نحوهء استفادهء 285 موشك فونيكس تحويل شده به ايران در خلال جنگ با رژيم عراق، بين سالهاي 1980 تا 1988 وجود دارد.
پرسنل فني ايالات متحده گزارش كردهاند كه قبل از خروج از ايران به دنبال انقلاب 1979، در هواپيماها و سلاحهاي مربوط، خرابكاري كردهاند؛ با انجام اين امر، شليك موشك توسط تامكتهاي ايراني غيرممكن ميگشت، اما نيروي هوايي ايران (IRIAF)، توانست تعدادي از هواپيماها را تعمير و راهاندازي كند؛ هرچند كه اين امر، براي كل ناوگان تامكتها به اجرا درنيامد.
برخي منابع غربي ادعا داشتند كه پس از انقلاب، موشكهاي فونيكس ديگر عملياتي نبودند، هرچند كه در ابتدا، راهاندازي سامانهء شليك و كنترل موشك فونيكس بسيار مشكل بود و تنها از عهدهء پرسنل فني كمپاني هيوز برميآمد. پيش از انقلاب، ايران، تعداد زيادي از پرسنل فني آمريكايي را به خدمت گرفته بود، اين پرسنل، قبل از ترك ايران، بسياري از اطلاعات مربوط به تعمير و نگهداري سلاحهاي پيچيده، توسط آنها به كارشناسان ايراني انتقال يافته بود. اگرچه بدون پشتيباني فني و مهندسي، و همچنين عدم ارسال قطعات و عدم ارائهء برنامههاي بهينهسازي از طرف گروه سيستمهاي موشكي كمپاني هيوز، امكان استفاده از چنين سلاحي، حتا براي كاربراني كه داراي پرسنل فني بسيار ماهر باشند، بسيار مشكل است، اما با تمام اين مسائل، حقيقت اين است كه ايرانيان، در دوران پس از انقلاب 1979، توانستند قطعات مورد نياز خود را به نحوي تهيه نمايند و همواره داراي تعداد قابل توجهي تامكت آمادهء پرواز باشند.
برخي منابع مطلع ديگر، بر اين اعتقاد هستند كه نقش اوليه و اصلي اف14 در نيروي هوايي ايران، همانا به مثابه يك هواپيماي پيشاخطار هوايي بوده است كه امر محفاظت از ساير جنگندهها را بر عهده داشته است. با تمام اين اوصاف، حقيقت امر اين است كه نيروي هوايي ايران، از اف14، به صورت فعال، به عنوان يك شكاري – رهگير استفاده كرده است و به هنگام اسكورت ساير جنگندهها، حدود 60 تا 70 فروند از هواپيماهاي عراقي را با موشكهاي AIM-54 هدف قرار داده است.
نيروي هوايي ايران، اغلب اوقات از اف14 به عنوان محافظ هواپيماهاي تانكر استفاده ميكرده است، اين امر زماني اتفاق ميافتاد كه بنا بود ماموريتي ضربتي در عمق خاك عراق انجام شود و نياز به حضور تانكر در داخل فضاي عراق پيش ميآمد؛ در چنين مواقعي، عمق خطوط مرزي با عراق، توسط رادار قدرتمند اف14، مورد جستجوي دقيق رادار تامكت قرار ميگرفت و در بيشتر مواقع، پرواز هواپيماهاي عراقي، در فواصلي بيش از 200 كيلومتر، به دقت شناسايي ميشد. چنين نيازهايي باعث شد تا نيروي هوايي ايران، تعدادي از جنگندههاي اف14 را به عنوان هواپيماي پيشاخطار هوايي، مورد استفاده قرار دهد. اين مدعا، در جريان جنگ 1991 خليج فارس به اثبات رسيد. در جريان نبردهاي هوايي، خلبانان عراقي، هنگام مواجهه شدن با اف14 هاي آمريكايي، و درست زماني كه خلبانان آمريكايي، رادارهاي AN/AWG-9 خود را روشن ميساختند، به سرعت اقدام به فرار كرده و فضاي آسمان منطقه را ترك ميكردند و از مواجهه با تامكتهاي آمريكايي، به شدت اجتناب ميكردند. ويژگي خاص شكار هواپيماها توسط تامكت، كه در جنگ با ايران براي خلبانان عراقي به اثبات رسيده بود، آنان را واميداشت تا به سرعت از منطقه خارج شده و فرار نمايند. اين امر، زماني به طور كامل به اثبات رسيد كه در چند نبرد هوايي، جنگندههاي عراقي، از مواجه با جنگندههاي پرقدرت نيروي هوايي ايالات متحده نظير F-15C ترسي نداشتند در حالي كه از منطقهء مجاور آن كه تحت پوشش رادار تامكتهاي نيروي دريايي بود، به سرعت خارج شده بودند.
http://www.privateimage.com/images/vv21v80appoiedvlwrai.jpg
در جريان ورود به خدمت جنگندههاي اف14 و موشكهاي فونيكس به نيروي هوايي ايران، ش ا ه ايران، جهت اثبات توانمندي، دستور داد تا آزمايشي را با موشكهاي AIM-54 به انجام برسانند.
در جريان ورود به خدمت جنگندههاي اف14 و موشكهاي فونيكس به نيروي هوايي ايران، ش ا ه ايران، جهت اثبات توانمندي، دستور داد تا آزمايشي را با موشكهاي AIM-54 به انجام برسانند. اين آزمايش، جهت اطمنيان از قدرت تامكت و فونيكس در برابر پرواز ميگهاي25 شناسايي شوروي بر فراز آسمان ايران بود. در جريان اين آزمايش که به تاریخ ژانویهء 1976 انجام گرفت، پنج موشك AIM-54 به سمت هواپيماهاي بدون خلبان AQL-34شليك شد. دو فروند از اين هواپيماهاي بيخلبان، با سرعت 2 ماخ و در ارتفاع 60 هزار فوتي پرواز ميكردند. از پنج موشك شليك شده، چهار موشك، به اهداف مورد نظر، اصابت كردند. یکی از فونیکس های پرتابی، هدف خود را در فاصلهء 212 کیلومتری منهدم می نماید و این هدفگیری، تاکنون به عنوان دوربردترین شکار یک موشک هوا به هوا در تاریخ جهان به ثبت رسیده است.
به تاريخ اکتبر 1978، دو فروند F-14A نيروي هوايي ايران، ضمن اینکه لیدر آنها مستقیمن با ش ا ه در ارتباط رادیویی بود،يک فروند جنگندهء MiG-25RB شوروي را که در ارتفاع بسيار بالا و سرعت زياد در حال پرواز به سمت ايران بود، بر روي درياي خزر، شناسايي و رهگيري کردند و با قفل رادار و سيستم موشکي فونيکس بر روي ميگ25 مانع از ورود جنگندهء شوروي به آسمان ايران شدند. پس از اين بود که شوروي، موافقت دوجانبهاي را با ايران به امضاء رساند و دو طرف متعهد شدند كه از ايجاد تنش، جلوگيري نمايند.
22 سپتامبر 1980
آغاز تجاوز ارتش عراق به ايران، با استعداد 48 يگان سازماندهي شده در قالب تيپها و لشگرهاي زرهي، مكانيزه و پياده، با برخورداري از پشتيباني 800 قبضه توپ، 5400 دستگاه تانك، 400 قبضه توپ ضدهوايي، 366 فروند هواپيما و 400 فروند هلكوپتر.
http://www.privateimage.com/images/2cqcyd1tud80hht2dxp.jpg
مقصود رهبر حزب بعث عراق از تجاوز، اين بود كه با شكست نظامي ايران، آرزوهاي قديمي خود مبني بر لغو قرارداد 1975 الجزاير، الحاق خوزستان به عراق به عنوان استان عربستان با مركزيت شهري كه قرار بود الاحواز ناميده شود، تامين نمايد. رژيم بعث عراق كه پيش از انقلاب، به علت قدرت برتر نظامي ايران، قادر به اجراي نقشههاي شوم و بلندپروازنهء خود نبود، با وقوع انقلاب و تصفيهء ارتش، شرائط را بسيار مساعد يافت و پس از واقعهء گروگانگيري دپيلماتهاي آمريكايي در تهران، حمايت ضمني ايالات متحده را نيز توانست براي حمله دريافت كند.
آغاز نبردهای هوایی
به تاريخ 16 سپتامبر 1980، اف14 ايراني، به سمت هدفي كه با سرعت 3 ماخ و در ارتفاع 55 هزار فوتي به سمت ترمينال نفتي خارك در پرواز بود، شليك كرده و آن را ساقط نمود. با توجه به سرعت وحشتناك و ارتفاع پروازي بسيار بالا، هدف ساقط شده، هواپيماي MiG-25 شناسايي عراق بود كه توسط يك موشك AIM-54A ساقط گشت. اين اولين پيروزي اثبات شدهء F-14 در برابر MiG-25 در جهان، محسوب ميشد.
MiG-25RB عراقی در ارتفاع بالا
در همان روز، يك MiG-25RB ديگر عراقي نيز، در همان شرائط بسيار سخت، توسط تامكتهاي ايراني ساقط شد. MiG-25 عراقي با سرعت بسيار وحشتناك به سمت تاسيسات نفتي خارك در حال پرواز بود كه در فاصلهء 113 كيلومتري، افسر رادار (RIO) با آيفون داخلی هواپیما به خلبان اعلام ميكند كه هواپيماي عراقي را گم كرده و قادر به رهگيري مجدد آن نشده است. پس از لحظاتي، گزينهء قفل موشك، در فاصلهء 70 كيلومتري، مجددن مثبت ميشود، اين فاصله، حداقل فاصلهء لازم، براي شليك به سمت هدفي است كه در ارتفاع بالاتر و با سرعت بسيار زياد، در حال پرواز ميباشد. با اعلام مثبت بودن قفل توسط RIO، و در حالي كه تامكت، با سرعتي بيش از 1500 كيلومتر در ارتفاعي 45 هزار فوتي قرار دارد و در حال اوجگيري است، يك موشك AIM-54A، در فاصلهء 64 كيلومتری هدف شليك ميشود. فونيكس، پهنهء آسمان خليج فارس را درمينوردد، و چند ثانيهء بعد، به دقت به هدف مورد نظر خود كه يك MiG-25RB (شناسايي) عراق بود، اصابت كرده و آن در ارتفاع 55 هزار فوتي، به طور كامل منهدم مينمايد.
به تاريخ دوم دسامبر 1980، در يكي از نزديكترين فواصل شليك براي موشك AIM-54، فونيكس موفق ميشود هدف خود را منهدم نمايد. كاپيتان ف. دهقان، خلبان باتجربهء پايگاه هشتم شكاري (اصفهان)، به هنگام گشت هوايي بر روي ترمينال نفتي جزيرهء خارك، بر روي صفحهء رادار هواپيمايش، تعدادي هدف هوايي را كشف ميكند. وي در فاصلهء 10 مايلي، رادار هواپيما را بر روي يكي از آنها قفل ميكند، و اين فاصلهء بسیار اندکی برای پرتاب فونيكس است اما خلبان تصميم ميگيرد موشك فونيكس خود را شليك كند، زيرا در غير اين صورت، بايد وارد يك نبرد سنگين و نزديك هوايي با میگ21 عراقی بشود. فونيكس پرتاب شده، در اين فاصلهء كم، از حالت جستجوي فعال راداري نصب شده در درون خود بهره برده و بدون نياز به هدايت رادار تامكت، به جنگندهء MiG-21 اصابت كرده و آن را منهدم می نماید.
به تاريخ 20 نوامبر 1982، دو ژنرال ارشد عراقي، جهت بازديد از خطوط مقدم جنگي، سوار هليكوپتر Mi-8 ميشوند. هليكوپتر Mi-8 آنان، توسط دو هليكوپتر ديگر Mi-8، يك Mi-25، چهار MiG-21 و چهار MiG-23 اسكورت ميشود. هواپيماهاي محافظ نيز، به هنگام كمبود سوخت، به سرعت جايگزين ميشدند تا مقامات عراقي، اسكورت خود را از دست ندهند. آرايش هوايي ايجاد شده توسط پرندههاي عراقي، توجه دو تامكت اسكورت كنندهء تانكر سوخترسان KC-707 را به خود جلب ميكند. اين دو تامكت، به همراه هواپيماي تانكر، منتظر بازگشت جنگندههای F-4 ايراني بودند كه براي انجام ماموريت ضربتي، عازم عمق خاك عراق شده بودند و تانكر قرار بود به آنها، سوخت برساند. تامكتها، مطابق الگوي تعيين شده، به نوبت، فضاي ماوراي مرز و داخل آسمان عراق را با رادار AWG-9 خود، مورد كاوش قرار ميدادند. در این لحظات، كاپيتان خسروداد، در صفحهء رادار هواپيماي خود، تعداد زيادي از اهداف را مورد شناسايي قرار ميدهد. اين اهداف، از طرف غرب به آرامي در حال نزديك شدن بودند و در محدودهء برد موشكهاي فونيكس وي قرار داشتند. خسروداد به هواپيماي همراه خود (Wingman) دستور ميدهد تا در كنار تانكر باقي مانده و از آن محافظت كند. كاپيتان خسروداد، بلافاصله دو موشك AIM-54A را شليك ميكند، 10 ثانيهء بعد، دو موشك AIM-7E-4 خود را نيز روانه ميكند. طبق گزارش مقامات عراقي، يك MiG-21، دو MiG-23 و يك Mi-8 در مدت تنها يك دقيقه ساقط ميشوند و ژنرالهاي عراقي مجبور ميشوند ماموريت خود را ناتمام بگذارند.
جنگندهF-4E نیروی هوایی ارتش ایران
به تاريخ 20 ام فوريهء 1987، يك فروند F-4E نيروي هوايي ايران، به عنوان طعمه عمل كرده و يك گروه از هواپيماهاي ضربتي عراقي را به داخل تله ميكشاند. در داخل تله، دو فروند F-14 متعلق به اسكادران 81 ام، منتظر هواپيماهاي عراقي هستند. بلافاصله يك موشك AIM-54A از فاصلهاي بسيار دور (حدود 110 كيلومتر) توسط يكي از تامكتها پرتاب ميشود. فونيكس پرتابي، لحظاتي بعد به جنگندهء ليدر گروه جنگندههاي عراقي كه يك Mirage F1-EQ5 بوده است برخورد كرده و خلبان آن را كه از فرماندهان ارشد نيروي هوايي عراق بود و ژنرال حكمت عبدالقدر نام داشت در دم به هلاكت ميرساند. در اين حال، پست شنود ايرانيان كه به مكالمات راديويي ليدر هواپيماهاي همراه باقيمانده كه از نوع Su-22 بوده است، گوش ميكردهاند، فرياد «اف اربع عشر يالا يالا» را ميشنوند كه به معني «اف14، فرار كنيد، فرار كنيد» ميباشد.
Home-On-Jam mode
در اواخر سال 1987، اتحاد شوروي، جنگندههاي جديد MiG-25BM را كه هواپيماهاي مخصوص جنگ الكترونيك يا Wild Weasel بودند، تحويل عراق ميدهد. اين هواپيماها، سامانههاي جنگ الكترونيك (ECM) خود را در برابر تامكتهاي ايراني مورد آزمايش قرار ميدهند، ضمن اينكه به سايتهاي پدافند زمين به هواي ايران با موشكهاي ضدرادار، حمله ميكنند.
در MiG-25BM اثبات شده بود كه قادر است در ارتفاع بالاي 69 هزار فوت در ايمني كامل به عمليات بپردازد؛ تا اينكه در نيمهشب یازدهم نوامبر 1987، يك فروند MiG-25BM كه در ارتفاع بسيار بالا و سرعتي حدود 3 ماخ در حال پرواز بود، توسط جنگندهء F-14 نيروي هوايي ايران رهگيري ميشود. در جريان نبرد هوايي نيمهشب یازدهم نوامبر 1987، يك موشك AIM-54A در شرائطي كه محيط عملياتي كاملن انباشته از پارازيت پخش شده (Jam) توسط ميگ25 عراقي است، هدف خود را مييابد. موشك بدون نقص به سمت ميگ25 عراقي هدايت ميشود اما قادر نميشود ميگ25 عراقي را به طور كامل منهدم نمايد، با اين حال، انفجار موشك در نزديكي قسمت دم ميگ25 عراقي، باعث ميشود تا قسمت سكانهاي افقي و عمودي آن آسيب ببيند و خلبان مجبور به خروج از هواپيما شود.
جنگندهء Mirage F1-EQ6 عراقی
در طي ماه مارس 1988، عراق، حملات متعددي را بر عليه ترمينالهاي صدور نفت ايران ترتيب داد. در ساعت 1 بامداد مورخ 19 ام مارس 1988، دو بمبافكن سنگين Tu-22B در پناه اسكادراني از جنگندههاي Mirage F1-EQ6 عراقي، به تاسيسات و نفتكشهاي جزيرهء خارك حمله كردند. كمتر از نيم ساعت، بعد، موج دوم حملات به وسيلهء دستهء ديگر از هواپيماهاي بمبافكن عراقي آغاز شد. به هنگام آغاز مرحلهء سوم، جنگندههاي F-14 ايراني وارد صحنه نبرد شدند. ناو جنگي نيروي دريايي ايالات متحده كه در نزديكي آن منطقه در حال گشتزني بوده است، گزارش ميدهد كه چندین موشك AIM-54 توسط تامکتهای ایران پرتاب شدند و باعث سرنگوني حداقل يك فروند Tu-22B، يك فروند MiG-25RB عراقي گشتند. بر طبق گزارش نيروي دريايي ايالات متحده، تعداد دقيق بمبافكنهاي ساقط شدهء عراقي، بيش از اين بوده است.
در جريان وقايع روزهاي پاياني جنگ ايران و عراق، بين ماههاي فوريه تا جولاي 1988، چند نبرد هوايي كوچك بين جنگندههاي Mirage F1 EQ-5/6 عراقي و F-14 هاي ايراني به وقوع پيوست. جنگندههاي ميراژ اف1 عراقي، چند تامكت ايراني را هدف قرار دادند و به نقاط مختلفي در ايران حمله كردند. جنگندهء Mirage F1-EQ6 به يك غلاف اخلالگر الكترونيك (ECM) تجهيز شده بود و خلبانان عراقي، بدين طريق قادر ميشدند از قفل شدن رادار تامكتهاي ايراني و شليك موشك AIM-54 جلوگيري به عمل آورند. براي مثال به تاريخ 19 ام جولاي 1988، چهار ميراژ اف1 به دو فروند اف14 حمله كرده و هر دوي آنها را هدف قرار دادند، هرچند كه هر چهار خدمهء تامكت، با صندلی پران، نجات يافتند.
عمر خدمتی
نيروي هوايي ايران، توانست به طور مرتب، هواپيماهاي F-14 و موشكهاي AIM-54 را در طول جنگ با عراق، عملياتي نگه دارد؛ هر چند كه در مقاطعي، دچار نقص قطعات يدكي شد و هواپيماهايش در مواقعي كوتاه، زمينگير شدند. در اواخر سال 1987، موجودي موشكهاي AIM-54 بسيار كاهش يافته و تنها حدود 50 فروند موشك عملياتي در اختيار بود. موشكهاي فونيكس، نيازمند تامين باتريهاي حرارتي تازه بودند كه اين باتريها تنها از ايالات متحده قابل خريداري بودند. ايرانيان به هرحال موفق شدند از طريق يك دلال، مخفيانه اين باتريها را به قيمت هر عدد 10000 دلار خريداري نمايند.
ايران در طول جنگ با عراق، همچنين موفق شد اقلام و قطعات مورد نياز جهت تامكتها و فونيكسها را از منابع مختلفي تهيه كند، ضمن اينكه پس از جنگ نيز، توانست اقلام بسيار بيشتري را از طريق دلالان تهيه نمايد. پس از پايان جنگ با عراق، ايران، برنامهء صنعتي بسيار بزرگ و سنگيني را جهت ساخت قطعات هواپيماها جنگي و موشكهاي هوا به هوا آغاز كرد. هرچند كه برخي منابع بر اين اعتقاد هستند كه اف14 و فونيكس عملياتي ديگر در ايران وجود ندارد، اما مدارك انكارناپذيري دال بر ساخت قطعات حساس تامكتها و فونيكسها، به صورت كاملن مخفيانه در ايران وجود دارد.
تعداد شکارهای انجام شده توسط فونیکسهای ایرانی
تخمین زده میشود که در طی جنگ ایران و عراق، بین سالهای 1980 تا 1988، بر اساس گزارشات خلبانان هر دو طرف، فیلمهای ثبت شده توسط دوربینهای فیلمبرداری متصل به مسلسل هواپیماها، بررسی لاشهء هواپیماهای ساقط شده، جاسوسان محلی و شبکههای جاسوسی بینالمللی و سایر منابع دیگر، تعداد 130 شکار قطعی به نام اف14 های نیروی هوایی ایران به ثبت رسیده است و برای 23 نبرد هوایی دیگر نیز احتمال داده میشود پیروزی از آن تامکت بوده باشد. بدین ترتیب حدود 153 شکار هوایی را میتوان به نام تامکتهای ایرانی به ثبت رساند. نیروی هوایی ایران (IRIAF)، بین 70 تا 90 موشک AIM-54A را در طول جنگ 8 ساله شلیک کرده است، که حدود 70 درصد آنها موفق به ساقط کردن هدف خود شدهاند. به عنوان نمونه، میتوان از چهار فروند MiG-23BN عراقی نام برد که توسط تنها یک موشک فونیکس ساقط شدهاند یا دو MiG-23 دیگر که تنها به ضرب یک فونیکس ساقط گشتهاند.
با این اوصاف، در طول جنگ 8 ساله با عراق، حدود 90 % از موشکهای AIM-54A توسط تامکتهای ایرانی بر علیه جنگندهها و بمبافکنهای عراقی شلیک شدهاند. از این تعداد، 12 پیروزی از آن فونیکسهایی است که بر علیه جنگندههای سریع و بلندپرواز MiG-25 شلیک شدهاند و تعدادی نیز موفق به شکار بمبافکنهای سنگین Tu-22 گشتهاند. این آمار و ارقام، بسیار حیرتآور است، زیرا فونیکس آن هم نوع A، طبق دستورالعملهای کمپانی سازنده، تنها جهت اهدافی با جثهء بزرگ و کمتحرک مناسب است نه جنگندههای سریعی چون MiG-25 یا مانورپذیر و چالاکی چون MiG-21 و Mirage F1. یکی از دلائلی که نیروی دریایی ایالات متحده را واداشت تا فونیکس را از خدمت خارج نماید، عدم کارایی این موشک در نبردهای نزدیک هوایی بوده است؛ اما وقتی آمار بدست آمده توسط نیروی هوایی ایران را بین سالهای 1980 تا 1988 بررسی میکنیم، درمییابیم که فونیکس، در فواصل نزدیک و کمتر از 10 مایل نیز به خوبی اسپارو و چه بسا بهتر از آن، عمل نموده است.
سرگرد علی، که از خلبانان باتجربهء اف14 نیروی هوایی ایران میباشد، متن زیر را که دربارهء استفادهء ایران از اف14 و موشکهای فونیکس نگاشته است، به عنوان حسن ختام، در اختیار شما دوستان خوب قرار میدهد:
« وقتی به آمار ثبت شدهء این هواپیمای محبوب، نگاهی میاندازم، احساس میکنم به این هواپیما، دارای قابلیتهای بسیار استثنایی میباشد که آن را از سایر هواپیماهای شکاری متمایز میسازد. ما از تامکت به عنوان اسکورت جنگندهها و تانکرها بهره میبردیم و در بسیار از ماموریتها، تامکت، وظیفهء یک آواکس کوچک را برای محافظت هوایی و زمینی نیروهایمان، به انجام میرساند. هیچ سیستم دفاع هوایی، که مستحکمتر و موثرتر از تامکت باشد، وجود ندارد. »
خلبانان نیروی هوایی ایران که همگی آموزشهای خود را پیش از انقلاب سال 1979، زیر نظر استادان خلبان و باتجربهء نیروی هوایی ایالات متحده به انجام رسانده بودند، به خوبی قادر بودند در نبردهای نزدیک هوایی نیز (Dogfight) شرکت کنند و از موشکهای سایدوایندر و مسلسل داخلی هواپیما، بهره ببرند.
فواصلی که فونیکس قادر شده است حین آزمایشات، اهداف خود را منهدم نماید:
* فواصل دور: حدود 140 کلیومتر
* فواصل متوسط: بین 20 تا 70 کیلومتر
* حداقل فاصله: 7.5 کیلومتر
http://www.privateimage.com/images/2fvw5tdzuly9rdnltq57.jpg
موشک AIM-54 اندکی پس از شلیک (1991)
تجارب جنگی ایالات متحده آمریکا
در جریان وقایع خلیج سیدرا به سال 1981، دو فروند F-14A نیروی دریایی ایالات متحده، موفق به سرنگونی دو بمبافکن Su-22 لیبایی شدند. بسیاری تصور میکنند در این نبرد هوایی، تامکتها از موشکهای AIM-54 استفاده کردهاند، در حالی که نبرد در فاصلهء بسیار نزدیکی روی داده بود و تامکتهای آمریکایی از موشکهای AIM-9 Sidewinder (http://www4.ebaybots.com/p10/nph-eb7.cgi/001010A/687474703a2f2f656e2e77696b6970656469612e6f72672f77 696b692f41494d2d395f5369646577696e646572) بهره گرفته بودند.
در نبرد دیگر هوایی که به سال 1989 در خلیج سیدرا روی داده بود، و تامکتهای آمریکایی در آن شرکت داشتند، موشکهای AIM-7 Sparrow (http://www4.ebaybots.com/p10/nph-eb7.cgi/001010A/687474703a2f2f656e2e77696b6970656469612e6f72672f77 696b692f41494d2d375f53706172726f77) و سایندوایندر شلیک شده بودند و بازهم استفادهای از فونیکس نشده بود.
http://www.privateimage.com/images/nici6hy74uk2ibljjlal.jpg
یک موشک AIM-54 در محل جایگاه زیر بال بارگذاری شده است. نکتهء جالب اینکه هنوز بالهایجلویی موشک، نصب نشدهاند.
به جز تجاربی که به وسیله شلیک موشکهای فونیکس ایرانیان به ثبت رسیده است، تنها دو مورد استفاده از فونیکس در عملیات رزمی به ثبت رسیده است: اولین مورد به تاریخ 5 ژانویهء 1999 است که در جریان آن، دو فروند F-14D وارد نبرد هوایی با دو MiG-25 عراقی می شوند. مورد دوم، به تاریخ 9 سپتامبر 1999 با یک MiG-23 عراقی روی داده است. در جریان نبرد اول دو موشک AIM-54C و در مورد دوم، یک موشک شلیک میشود که هیچکدام موفق به شکار اهداف خود نمی شوند.
منبع (http://aerospacetalk.ir/vb/iiaf.blogfa.com) با اندکی تغییر
فونیکس، علیرغم دارا بودن قابلیتهای بی نظیر، به ندرت در جریان جنگ واقعی مورد استفاده قرار گرفته است. تنها دو پرتاب رزمی این موشک توسط نیروی دریایی ایالات متحده ثبت گردیده است که هیچ کدام نیز به هدف اصابت نکرده اند.
http://www.privateimage.com/images/8noiykep035up840uq9.jpg
با وجود قابلیتهای بالا، موشک فونیکس به ندرت در جنگ مورد استفاده قرار گرفت. تنها دو پرتاب ثابت شده برای این موشک ذکر شده است و هیچ هدفی نیز در جریان این پرتابها، که به وسیلهء نیروی دریایی انجام پذیرفته است، منهدم نشده است. در جریان عملیات طوفان صحرا به سال 1991، جنگنده های F-15 نیروی هوایی ایالات متحده، مسئولیت گشت دفاع هوایی (CAP) را بر فراز مناطق خشکی بر عهده داشتند. به دلیل نصب ذاتی سیستم تشخیص دوست از دشمن (IFF) بر روی جنگنده های F-15، سیستم IFF جنگنده های F-14 نیروی دریایی، فاقد توانایی اثبات شده جهت دریافت اجازهء قانونی (Rules of Engagement) جهت درگیری با اهداف فراتر از میدان دید (BVR) به وسیلهء موشک فونیکس بودند.
از منظر مهندسی و سابقهء خدمتی در نیروی دریایی ایالات متحده، می توان موشک فونیکس را فاقد موفقیتی شاخص دانست. با این حال، فونیکس، به عنوان جزئی از خانوادهء موشکهای فالکن (Falcon) به حیات خویش ادامه داد. به خدمت گیری این موشک، توسط هیچ یک از یگانهای نظامی ارتش ایالات متحده (به جز نیروی دریایی و هواپیمای اف14) و هیچ یک از کشورهای جهان به جز ارتش ایران، مورد پذیرش قرار نگرفت. موشک فونیکس بسیار سنگین، بزرگ، پیچیده و گران قیمت بود و جهت نبردهای نزدیک هوایی، در قیاس با موشکهایی نظیر اسپارو و آمرام کاربرد عملی نداشت.
http://www.privateimage.com/images/2uwds02r7myegu298w3n.jpg
گونه ها
AIM-54A: نوعی که به سال 1974 به ایران و نیروی دریایی ایالات متحده فروخته شد. تا پیش از وقوع انقلاب، تعداد 284 از این موشک، به ایران تحویل گشت و پس از انقلاب، مابقی موشکهای خریداری شده توسط ایران (400 فروند)، به نیروی دریایی ایالات متحده واگذار شدند.
AIM-54C: نوع بهبود یافته مدل A با قابلیت بهتر در شکار موشکهای کروز؛ ورود به خدمت: 1986.
AIM-54 ECCM / Sealed: نوعی که در محیط های جنگ الکترونیک نیز قابل استفاده است و به سامانهء خنک کنندهء مخصوص در حین پرواز نیازی ندارد.
http://www.privateimage.com/images/dg1npz90jrhlidlzuvtu.jpg
AIM-54C در اختیار ایران؟
در سالهای اخیر، گفته میشود تعدادی از موشکهای AIM-54C از طریق دلالان بازار سیاه به دست ایران رسیده اند و ایرانیان توانسته اند گونه های قدیمی AIM-54A را به نوع C تبدیل نمایند؛ ضمن اینکه گزارشاتی دال بر ساخت نوعی بومی موشک فونیکس توسط صنایع نظامی ایران رسیده است که توانی مشابه AIM-54C را دارد. همچنین پس از بازنشست کردن تامکت و فونیکس در نیروی دریایی، حدس زده میشود به تاریخ ژانویه 2007، حدود 200 میلیون دلار از قطعات حساس، موشکهای AIM-54C و رادارهای موجود در انبار نیروی دریایی ایالات متحده، از طریق قاچاقچیان اسلحه، توسط ایران خریداری گشته است.
http://www.privateimage.com/images/zkw72r938pwkkgq8clua.jpg
با توجه به اجرای برنامه هایی نظیر SkyHawk در نیروی هوایی ایران، باید موجودی موشکهای فونیکس ایران را تمام شده تلقی کرد و معدودی را که نیز باقی مانده اند، به جهت عمر بالای ساخت، و احتمال بالای فرسودگی بدنه و راکت، نیازمندی به بازبینی و تعمیرات احتمالی سیستم های الکترونیک، عدم دسترسی ایران به باطری های حرارتی ویژهء موشک و سایر قطعات یدکی مورد نیاز، را باید غیرعملیاتی محسوب نمود.
با توجه به سرنگونی مستقیم حدود 130 هواپیما و هلیکوپتر عراقی و منهدم نمودن حدود 30 تا 40 فروند موشک ضدکشتی پرتابی توسط جنگنده های عراقی توسط موشکهای فونیکس ایران، با در نظر گرفتن درصد اصابتی در حدود 70 تا 80 درصد، باید چیزی در حدود 200 موشک از 284 موشک موجود در نیروی هوایی ایران، طی جنگ هشت ساله با عراق مصرف شده باشند و مابقی نیز طبق آنچه که توضیح داده شد، قابل استفاده نمی باشند.
پروژه SkyHawk
نیروی هوایی ایران، با توجه به عدم کارایی هواپیمای پرخرج و پیچیده ای چون تامکت بدون موشک فونیکس، بر آن گردید تا موشک زمین به هوای MiM-23A Hawk را بر روی تامکتهای خویش نصب نماید. تحقیقات و توسعهء این پروژه که به SkyHawk شهرت دارد، از اواسط سال 1986 آغاز گردید و اکنون موشک Hawk بر روی تامکتهایی که دارای رادار سالم و فعال باشند، به تعداد تنها دو فروند قابل نصب میباشد. اما در عمل، این موشک، بسیار ناکارآمد نشان داد. Hawk سنگین بود، برد کمی معادل 25 کیلومتر داشت و حداکثر به سرعت 2.4 ماخ دست پیدا می کرد. به دلیل کندی و سرعت کم، Hawk را بر خلاف فونیکس نمی توان بر علیه موشکهای کروز ضدکشتی نظیر اگزوسه و یا C-601 شلیک نمود. برد کم این موشک، کارایی آن را از موشکهای میان برد AIM-7-E4 (اسپارو) نیز کمتر قرار می داد.
http://www.privateimage.com/images/nbj4tp38wxub1ogkriq.jpg
پس از پایان جنگ هشت سالهء ایران و عراق، نیروی هوایی ایران، بسیار نیازمند نوسازی و خرید ملزومات جدید، علی الخصوص شکاری های پرقدرت بود. از این رو به تاریخ سپتامبر 1990، اولین سری از جنگنده MiG-29A/UB وارد پایگاه شکاری مهرآباد در تهران شدند. اما این جنگنده ها در عمل، کارایی بسیار ضعیفی از خود نشان دادند. هرچند که طبق ادعای روسها، این هواپیماها دارای توانایی دیدپائین – شلیک پائین بودند، اما در برخی از موارد، و در شرائط خاصی از آب و هوا، این کارایی از بین می رفت. میگهای29 تحویلی به ایران، در هوای صاف و بدون ابر و باران، دارای برد راداری در حدود 70 کیلومتر بودند. رادار این هواپیماها، قادر نبود دو هدف هوایی را که در فاصلهء کمتر از 50 متر با یکدیگر پرواز می کردند تشخیص دهد و هر دو را یک هدف واحد شناسایی می کرد. میگهای29 ایران، تنها قادر به درگیری با یک هدف هوایی بودند و تا زمان اصابت موشک R-27 پرتابی خود، قادر نبودند به سمت هدف دیگری شلیک نمایند. موشکهای R-27 تحویلی به ایران، به سختی قادر به رسیدن به برد 50 کیلومتر بودند. در مجموع، عدم رضایت کارشناسان ارشد نیروی هوایی، مانع از خرید تعداد بیشتری از میگهای29 گردید و تنها 18 فروند نوع تک کابینهء A و 6 فروند نوع دوکابینهء آموزشی UB خریداری شدند.
نیروی هوایی ایران که به دلیل مشکلات در تامین قطعات یدکی و موشکهای فونیکس جنگنده های اف14، نیاز مبرمی به در اختیار گرفتن یک شکاری پرقدرت داشت، این بار چشم به MiG-31 دوخت و در سفر سال 2000 آقای شمخانی (وزیر دفاع وقت ایران) به مسکو، و دیدار وی با مارشال سرگیو (http://www4.ebaybots.com/p10/nph-eb7.cgi/001010A/687474703a2f2f7777772e6972616e2d70726573732d736572 766963652e636f6d2f61727469636c65735f323030302f6465 635f323030302f6972616e5f7275737369615f646566656e63 655f3239313230302e68746d)، تصمیم به خریداری میگهای31 گرفته شد. اما روسها زیر فشار ایالات متحده، ابتدا تعداد 24 فروند MiG-31B مستعمل و گراند شده را به قیمت مجموع 650 میلیون دلار به ایران پیشنهاد دادند، ولی باز هم ایالات متحده، عین این مبلغ را به روسیه وام (بلاعوض؟) داد و بدین ترتیب، نیروی هوایی ایران، هنوز موفق به نوسازی یگانهای قدیمی و برجای ماندهء پیش از انقلاب سال 1979 نشده است و با توجه به تنش میان ایران و جهان غرب بر سر مسئلهء اتمی، بسیار بعید به نظر می رسد که نیروی هوایی ایران بتواند نوسازی شود.
امروزه با توجه به وسعت زیاد ایران، نبود شکاری پرقدرتی نظیر تامکت در سیاهه اقلام نیروی هوایی ایران، بسیار آزار دهنده به نظر می رسد و این در حالی است که کشورهای همسایه ایران، نظیر ترکیه، پاکستان، امارات متحده عربی و عربستان سعودی، از نظر تجهیزات به روز، خلبان و تسلیحات مدرن هوایی، بسیار بر نیروی هوایی پرسابقهء ایران برتری پیدا کرده اند.
خلاصهای از تجارب جنگی ایران با موشک فونیکس
تا پيش از انقلاب 1979، تعداد 79 فروند F-14A به نيروي هوايي شاهنشاهي ايران تحويل شده بودند و در زمان انقلاب، 77 فروند از آنها در خدمت بودند. در اغلب منابع غربي، اطلاعات بسيار اندكي از نحوهء خدمت 77 تامكت موجود در نيروي هوايي ايران موجود است؛ اما يك منبع در اين مورد استثنا قرار ميگيرد، و آن كتابي است كه كه توسط تام كوپر و فرزاد بيشاپ به نام Iranian F-14 Tomcats in Combat به چاپ رسيده است و در مورد نحوهء خدمت اف14 هاي ايران در جنگ مطالبي جالبي نوشته شده است.
http://www.privateimage.com/images/m1zu2b2w69e6via36baj.jpg
امروزه اغلب گمانهزنيها و مطالب در مورد تامكتهاي ايران، بر اساس تحقيقاتي است كه توسط تام كوپر در كتابش نوشته شده است؛ اين تنها كتاب معتبري در جهان است كه در مورد اف14 هاي ايران به رشتهء تحرير در آمده و در آن، حقايق و نكات فراواني درج شده است. در اين كتاب ارزشمند، گزارشاتي مستند از نحوهء استفادهء 285 موشك فونيكس تحويل شده به ايران در خلال جنگ با رژيم عراق، بين سالهاي 1980 تا 1988 وجود دارد.
پرسنل فني ايالات متحده گزارش كردهاند كه قبل از خروج از ايران به دنبال انقلاب 1979، در هواپيماها و سلاحهاي مربوط، خرابكاري كردهاند؛ با انجام اين امر، شليك موشك توسط تامكتهاي ايراني غيرممكن ميگشت، اما نيروي هوايي ايران (IRIAF)، توانست تعدادي از هواپيماها را تعمير و راهاندازي كند؛ هرچند كه اين امر، براي كل ناوگان تامكتها به اجرا درنيامد.
برخي منابع غربي ادعا داشتند كه پس از انقلاب، موشكهاي فونيكس ديگر عملياتي نبودند، هرچند كه در ابتدا، راهاندازي سامانهء شليك و كنترل موشك فونيكس بسيار مشكل بود و تنها از عهدهء پرسنل فني كمپاني هيوز برميآمد. پيش از انقلاب، ايران، تعداد زيادي از پرسنل فني آمريكايي را به خدمت گرفته بود، اين پرسنل، قبل از ترك ايران، بسياري از اطلاعات مربوط به تعمير و نگهداري سلاحهاي پيچيده، توسط آنها به كارشناسان ايراني انتقال يافته بود. اگرچه بدون پشتيباني فني و مهندسي، و همچنين عدم ارسال قطعات و عدم ارائهء برنامههاي بهينهسازي از طرف گروه سيستمهاي موشكي كمپاني هيوز، امكان استفاده از چنين سلاحي، حتا براي كاربراني كه داراي پرسنل فني بسيار ماهر باشند، بسيار مشكل است، اما با تمام اين مسائل، حقيقت اين است كه ايرانيان، در دوران پس از انقلاب 1979، توانستند قطعات مورد نياز خود را به نحوي تهيه نمايند و همواره داراي تعداد قابل توجهي تامكت آمادهء پرواز باشند.
برخي منابع مطلع ديگر، بر اين اعتقاد هستند كه نقش اوليه و اصلي اف14 در نيروي هوايي ايران، همانا به مثابه يك هواپيماي پيشاخطار هوايي بوده است كه امر محفاظت از ساير جنگندهها را بر عهده داشته است. با تمام اين اوصاف، حقيقت امر اين است كه نيروي هوايي ايران، از اف14، به صورت فعال، به عنوان يك شكاري – رهگير استفاده كرده است و به هنگام اسكورت ساير جنگندهها، حدود 60 تا 70 فروند از هواپيماهاي عراقي را با موشكهاي AIM-54 هدف قرار داده است.
نيروي هوايي ايران، اغلب اوقات از اف14 به عنوان محافظ هواپيماهاي تانكر استفاده ميكرده است، اين امر زماني اتفاق ميافتاد كه بنا بود ماموريتي ضربتي در عمق خاك عراق انجام شود و نياز به حضور تانكر در داخل فضاي عراق پيش ميآمد؛ در چنين مواقعي، عمق خطوط مرزي با عراق، توسط رادار قدرتمند اف14، مورد جستجوي دقيق رادار تامكت قرار ميگرفت و در بيشتر مواقع، پرواز هواپيماهاي عراقي، در فواصلي بيش از 200 كيلومتر، به دقت شناسايي ميشد. چنين نيازهايي باعث شد تا نيروي هوايي ايران، تعدادي از جنگندههاي اف14 را به عنوان هواپيماي پيشاخطار هوايي، مورد استفاده قرار دهد. اين مدعا، در جريان جنگ 1991 خليج فارس به اثبات رسيد. در جريان نبردهاي هوايي، خلبانان عراقي، هنگام مواجهه شدن با اف14 هاي آمريكايي، و درست زماني كه خلبانان آمريكايي، رادارهاي AN/AWG-9 خود را روشن ميساختند، به سرعت اقدام به فرار كرده و فضاي آسمان منطقه را ترك ميكردند و از مواجهه با تامكتهاي آمريكايي، به شدت اجتناب ميكردند. ويژگي خاص شكار هواپيماها توسط تامكت، كه در جنگ با ايران براي خلبانان عراقي به اثبات رسيده بود، آنان را واميداشت تا به سرعت از منطقه خارج شده و فرار نمايند. اين امر، زماني به طور كامل به اثبات رسيد كه در چند نبرد هوايي، جنگندههاي عراقي، از مواجه با جنگندههاي پرقدرت نيروي هوايي ايالات متحده نظير F-15C ترسي نداشتند در حالي كه از منطقهء مجاور آن كه تحت پوشش رادار تامكتهاي نيروي دريايي بود، به سرعت خارج شده بودند.
http://www.privateimage.com/images/vv21v80appoiedvlwrai.jpg
در جريان ورود به خدمت جنگندههاي اف14 و موشكهاي فونيكس به نيروي هوايي ايران، ش ا ه ايران، جهت اثبات توانمندي، دستور داد تا آزمايشي را با موشكهاي AIM-54 به انجام برسانند.
در جريان ورود به خدمت جنگندههاي اف14 و موشكهاي فونيكس به نيروي هوايي ايران، ش ا ه ايران، جهت اثبات توانمندي، دستور داد تا آزمايشي را با موشكهاي AIM-54 به انجام برسانند. اين آزمايش، جهت اطمنيان از قدرت تامكت و فونيكس در برابر پرواز ميگهاي25 شناسايي شوروي بر فراز آسمان ايران بود. در جريان اين آزمايش که به تاریخ ژانویهء 1976 انجام گرفت، پنج موشك AIM-54 به سمت هواپيماهاي بدون خلبان AQL-34شليك شد. دو فروند از اين هواپيماهاي بيخلبان، با سرعت 2 ماخ و در ارتفاع 60 هزار فوتي پرواز ميكردند. از پنج موشك شليك شده، چهار موشك، به اهداف مورد نظر، اصابت كردند. یکی از فونیکس های پرتابی، هدف خود را در فاصلهء 212 کیلومتری منهدم می نماید و این هدفگیری، تاکنون به عنوان دوربردترین شکار یک موشک هوا به هوا در تاریخ جهان به ثبت رسیده است.
به تاريخ اکتبر 1978، دو فروند F-14A نيروي هوايي ايران، ضمن اینکه لیدر آنها مستقیمن با ش ا ه در ارتباط رادیویی بود،يک فروند جنگندهء MiG-25RB شوروي را که در ارتفاع بسيار بالا و سرعت زياد در حال پرواز به سمت ايران بود، بر روي درياي خزر، شناسايي و رهگيري کردند و با قفل رادار و سيستم موشکي فونيکس بر روي ميگ25 مانع از ورود جنگندهء شوروي به آسمان ايران شدند. پس از اين بود که شوروي، موافقت دوجانبهاي را با ايران به امضاء رساند و دو طرف متعهد شدند كه از ايجاد تنش، جلوگيري نمايند.
22 سپتامبر 1980
آغاز تجاوز ارتش عراق به ايران، با استعداد 48 يگان سازماندهي شده در قالب تيپها و لشگرهاي زرهي، مكانيزه و پياده، با برخورداري از پشتيباني 800 قبضه توپ، 5400 دستگاه تانك، 400 قبضه توپ ضدهوايي، 366 فروند هواپيما و 400 فروند هلكوپتر.
http://www.privateimage.com/images/2cqcyd1tud80hht2dxp.jpg
مقصود رهبر حزب بعث عراق از تجاوز، اين بود كه با شكست نظامي ايران، آرزوهاي قديمي خود مبني بر لغو قرارداد 1975 الجزاير، الحاق خوزستان به عراق به عنوان استان عربستان با مركزيت شهري كه قرار بود الاحواز ناميده شود، تامين نمايد. رژيم بعث عراق كه پيش از انقلاب، به علت قدرت برتر نظامي ايران، قادر به اجراي نقشههاي شوم و بلندپروازنهء خود نبود، با وقوع انقلاب و تصفيهء ارتش، شرائط را بسيار مساعد يافت و پس از واقعهء گروگانگيري دپيلماتهاي آمريكايي در تهران، حمايت ضمني ايالات متحده را نيز توانست براي حمله دريافت كند.
آغاز نبردهای هوایی
به تاريخ 16 سپتامبر 1980، اف14 ايراني، به سمت هدفي كه با سرعت 3 ماخ و در ارتفاع 55 هزار فوتي به سمت ترمينال نفتي خارك در پرواز بود، شليك كرده و آن را ساقط نمود. با توجه به سرعت وحشتناك و ارتفاع پروازي بسيار بالا، هدف ساقط شده، هواپيماي MiG-25 شناسايي عراق بود كه توسط يك موشك AIM-54A ساقط گشت. اين اولين پيروزي اثبات شدهء F-14 در برابر MiG-25 در جهان، محسوب ميشد.
MiG-25RB عراقی در ارتفاع بالا
در همان روز، يك MiG-25RB ديگر عراقي نيز، در همان شرائط بسيار سخت، توسط تامكتهاي ايراني ساقط شد. MiG-25 عراقي با سرعت بسيار وحشتناك به سمت تاسيسات نفتي خارك در حال پرواز بود كه در فاصلهء 113 كيلومتري، افسر رادار (RIO) با آيفون داخلی هواپیما به خلبان اعلام ميكند كه هواپيماي عراقي را گم كرده و قادر به رهگيري مجدد آن نشده است. پس از لحظاتي، گزينهء قفل موشك، در فاصلهء 70 كيلومتري، مجددن مثبت ميشود، اين فاصله، حداقل فاصلهء لازم، براي شليك به سمت هدفي است كه در ارتفاع بالاتر و با سرعت بسيار زياد، در حال پرواز ميباشد. با اعلام مثبت بودن قفل توسط RIO، و در حالي كه تامكت، با سرعتي بيش از 1500 كيلومتر در ارتفاعي 45 هزار فوتي قرار دارد و در حال اوجگيري است، يك موشك AIM-54A، در فاصلهء 64 كيلومتری هدف شليك ميشود. فونيكس، پهنهء آسمان خليج فارس را درمينوردد، و چند ثانيهء بعد، به دقت به هدف مورد نظر خود كه يك MiG-25RB (شناسايي) عراق بود، اصابت كرده و آن در ارتفاع 55 هزار فوتي، به طور كامل منهدم مينمايد.
به تاريخ دوم دسامبر 1980، در يكي از نزديكترين فواصل شليك براي موشك AIM-54، فونيكس موفق ميشود هدف خود را منهدم نمايد. كاپيتان ف. دهقان، خلبان باتجربهء پايگاه هشتم شكاري (اصفهان)، به هنگام گشت هوايي بر روي ترمينال نفتي جزيرهء خارك، بر روي صفحهء رادار هواپيمايش، تعدادي هدف هوايي را كشف ميكند. وي در فاصلهء 10 مايلي، رادار هواپيما را بر روي يكي از آنها قفل ميكند، و اين فاصلهء بسیار اندکی برای پرتاب فونيكس است اما خلبان تصميم ميگيرد موشك فونيكس خود را شليك كند، زيرا در غير اين صورت، بايد وارد يك نبرد سنگين و نزديك هوايي با میگ21 عراقی بشود. فونيكس پرتاب شده، در اين فاصلهء كم، از حالت جستجوي فعال راداري نصب شده در درون خود بهره برده و بدون نياز به هدايت رادار تامكت، به جنگندهء MiG-21 اصابت كرده و آن را منهدم می نماید.
به تاريخ 20 نوامبر 1982، دو ژنرال ارشد عراقي، جهت بازديد از خطوط مقدم جنگي، سوار هليكوپتر Mi-8 ميشوند. هليكوپتر Mi-8 آنان، توسط دو هليكوپتر ديگر Mi-8، يك Mi-25، چهار MiG-21 و چهار MiG-23 اسكورت ميشود. هواپيماهاي محافظ نيز، به هنگام كمبود سوخت، به سرعت جايگزين ميشدند تا مقامات عراقي، اسكورت خود را از دست ندهند. آرايش هوايي ايجاد شده توسط پرندههاي عراقي، توجه دو تامكت اسكورت كنندهء تانكر سوخترسان KC-707 را به خود جلب ميكند. اين دو تامكت، به همراه هواپيماي تانكر، منتظر بازگشت جنگندههای F-4 ايراني بودند كه براي انجام ماموريت ضربتي، عازم عمق خاك عراق شده بودند و تانكر قرار بود به آنها، سوخت برساند. تامكتها، مطابق الگوي تعيين شده، به نوبت، فضاي ماوراي مرز و داخل آسمان عراق را با رادار AWG-9 خود، مورد كاوش قرار ميدادند. در این لحظات، كاپيتان خسروداد، در صفحهء رادار هواپيماي خود، تعداد زيادي از اهداف را مورد شناسايي قرار ميدهد. اين اهداف، از طرف غرب به آرامي در حال نزديك شدن بودند و در محدودهء برد موشكهاي فونيكس وي قرار داشتند. خسروداد به هواپيماي همراه خود (Wingman) دستور ميدهد تا در كنار تانكر باقي مانده و از آن محافظت كند. كاپيتان خسروداد، بلافاصله دو موشك AIM-54A را شليك ميكند، 10 ثانيهء بعد، دو موشك AIM-7E-4 خود را نيز روانه ميكند. طبق گزارش مقامات عراقي، يك MiG-21، دو MiG-23 و يك Mi-8 در مدت تنها يك دقيقه ساقط ميشوند و ژنرالهاي عراقي مجبور ميشوند ماموريت خود را ناتمام بگذارند.
جنگندهF-4E نیروی هوایی ارتش ایران
به تاريخ 20 ام فوريهء 1987، يك فروند F-4E نيروي هوايي ايران، به عنوان طعمه عمل كرده و يك گروه از هواپيماهاي ضربتي عراقي را به داخل تله ميكشاند. در داخل تله، دو فروند F-14 متعلق به اسكادران 81 ام، منتظر هواپيماهاي عراقي هستند. بلافاصله يك موشك AIM-54A از فاصلهاي بسيار دور (حدود 110 كيلومتر) توسط يكي از تامكتها پرتاب ميشود. فونيكس پرتابي، لحظاتي بعد به جنگندهء ليدر گروه جنگندههاي عراقي كه يك Mirage F1-EQ5 بوده است برخورد كرده و خلبان آن را كه از فرماندهان ارشد نيروي هوايي عراق بود و ژنرال حكمت عبدالقدر نام داشت در دم به هلاكت ميرساند. در اين حال، پست شنود ايرانيان كه به مكالمات راديويي ليدر هواپيماهاي همراه باقيمانده كه از نوع Su-22 بوده است، گوش ميكردهاند، فرياد «اف اربع عشر يالا يالا» را ميشنوند كه به معني «اف14، فرار كنيد، فرار كنيد» ميباشد.
Home-On-Jam mode
در اواخر سال 1987، اتحاد شوروي، جنگندههاي جديد MiG-25BM را كه هواپيماهاي مخصوص جنگ الكترونيك يا Wild Weasel بودند، تحويل عراق ميدهد. اين هواپيماها، سامانههاي جنگ الكترونيك (ECM) خود را در برابر تامكتهاي ايراني مورد آزمايش قرار ميدهند، ضمن اينكه به سايتهاي پدافند زمين به هواي ايران با موشكهاي ضدرادار، حمله ميكنند.
در MiG-25BM اثبات شده بود كه قادر است در ارتفاع بالاي 69 هزار فوت در ايمني كامل به عمليات بپردازد؛ تا اينكه در نيمهشب یازدهم نوامبر 1987، يك فروند MiG-25BM كه در ارتفاع بسيار بالا و سرعتي حدود 3 ماخ در حال پرواز بود، توسط جنگندهء F-14 نيروي هوايي ايران رهگيري ميشود. در جريان نبرد هوايي نيمهشب یازدهم نوامبر 1987، يك موشك AIM-54A در شرائطي كه محيط عملياتي كاملن انباشته از پارازيت پخش شده (Jam) توسط ميگ25 عراقي است، هدف خود را مييابد. موشك بدون نقص به سمت ميگ25 عراقي هدايت ميشود اما قادر نميشود ميگ25 عراقي را به طور كامل منهدم نمايد، با اين حال، انفجار موشك در نزديكي قسمت دم ميگ25 عراقي، باعث ميشود تا قسمت سكانهاي افقي و عمودي آن آسيب ببيند و خلبان مجبور به خروج از هواپيما شود.
جنگندهء Mirage F1-EQ6 عراقی
در طي ماه مارس 1988، عراق، حملات متعددي را بر عليه ترمينالهاي صدور نفت ايران ترتيب داد. در ساعت 1 بامداد مورخ 19 ام مارس 1988، دو بمبافكن سنگين Tu-22B در پناه اسكادراني از جنگندههاي Mirage F1-EQ6 عراقي، به تاسيسات و نفتكشهاي جزيرهء خارك حمله كردند. كمتر از نيم ساعت، بعد، موج دوم حملات به وسيلهء دستهء ديگر از هواپيماهاي بمبافكن عراقي آغاز شد. به هنگام آغاز مرحلهء سوم، جنگندههاي F-14 ايراني وارد صحنه نبرد شدند. ناو جنگي نيروي دريايي ايالات متحده كه در نزديكي آن منطقه در حال گشتزني بوده است، گزارش ميدهد كه چندین موشك AIM-54 توسط تامکتهای ایران پرتاب شدند و باعث سرنگوني حداقل يك فروند Tu-22B، يك فروند MiG-25RB عراقي گشتند. بر طبق گزارش نيروي دريايي ايالات متحده، تعداد دقيق بمبافكنهاي ساقط شدهء عراقي، بيش از اين بوده است.
در جريان وقايع روزهاي پاياني جنگ ايران و عراق، بين ماههاي فوريه تا جولاي 1988، چند نبرد هوايي كوچك بين جنگندههاي Mirage F1 EQ-5/6 عراقي و F-14 هاي ايراني به وقوع پيوست. جنگندههاي ميراژ اف1 عراقي، چند تامكت ايراني را هدف قرار دادند و به نقاط مختلفي در ايران حمله كردند. جنگندهء Mirage F1-EQ6 به يك غلاف اخلالگر الكترونيك (ECM) تجهيز شده بود و خلبانان عراقي، بدين طريق قادر ميشدند از قفل شدن رادار تامكتهاي ايراني و شليك موشك AIM-54 جلوگيري به عمل آورند. براي مثال به تاريخ 19 ام جولاي 1988، چهار ميراژ اف1 به دو فروند اف14 حمله كرده و هر دوي آنها را هدف قرار دادند، هرچند كه هر چهار خدمهء تامكت، با صندلی پران، نجات يافتند.
عمر خدمتی
نيروي هوايي ايران، توانست به طور مرتب، هواپيماهاي F-14 و موشكهاي AIM-54 را در طول جنگ با عراق، عملياتي نگه دارد؛ هر چند كه در مقاطعي، دچار نقص قطعات يدكي شد و هواپيماهايش در مواقعي كوتاه، زمينگير شدند. در اواخر سال 1987، موجودي موشكهاي AIM-54 بسيار كاهش يافته و تنها حدود 50 فروند موشك عملياتي در اختيار بود. موشكهاي فونيكس، نيازمند تامين باتريهاي حرارتي تازه بودند كه اين باتريها تنها از ايالات متحده قابل خريداري بودند. ايرانيان به هرحال موفق شدند از طريق يك دلال، مخفيانه اين باتريها را به قيمت هر عدد 10000 دلار خريداري نمايند.
ايران در طول جنگ با عراق، همچنين موفق شد اقلام و قطعات مورد نياز جهت تامكتها و فونيكسها را از منابع مختلفي تهيه كند، ضمن اينكه پس از جنگ نيز، توانست اقلام بسيار بيشتري را از طريق دلالان تهيه نمايد. پس از پايان جنگ با عراق، ايران، برنامهء صنعتي بسيار بزرگ و سنگيني را جهت ساخت قطعات هواپيماها جنگي و موشكهاي هوا به هوا آغاز كرد. هرچند كه برخي منابع بر اين اعتقاد هستند كه اف14 و فونيكس عملياتي ديگر در ايران وجود ندارد، اما مدارك انكارناپذيري دال بر ساخت قطعات حساس تامكتها و فونيكسها، به صورت كاملن مخفيانه در ايران وجود دارد.
تعداد شکارهای انجام شده توسط فونیکسهای ایرانی
تخمین زده میشود که در طی جنگ ایران و عراق، بین سالهای 1980 تا 1988، بر اساس گزارشات خلبانان هر دو طرف، فیلمهای ثبت شده توسط دوربینهای فیلمبرداری متصل به مسلسل هواپیماها، بررسی لاشهء هواپیماهای ساقط شده، جاسوسان محلی و شبکههای جاسوسی بینالمللی و سایر منابع دیگر، تعداد 130 شکار قطعی به نام اف14 های نیروی هوایی ایران به ثبت رسیده است و برای 23 نبرد هوایی دیگر نیز احتمال داده میشود پیروزی از آن تامکت بوده باشد. بدین ترتیب حدود 153 شکار هوایی را میتوان به نام تامکتهای ایرانی به ثبت رساند. نیروی هوایی ایران (IRIAF)، بین 70 تا 90 موشک AIM-54A را در طول جنگ 8 ساله شلیک کرده است، که حدود 70 درصد آنها موفق به ساقط کردن هدف خود شدهاند. به عنوان نمونه، میتوان از چهار فروند MiG-23BN عراقی نام برد که توسط تنها یک موشک فونیکس ساقط شدهاند یا دو MiG-23 دیگر که تنها به ضرب یک فونیکس ساقط گشتهاند.
با این اوصاف، در طول جنگ 8 ساله با عراق، حدود 90 % از موشکهای AIM-54A توسط تامکتهای ایرانی بر علیه جنگندهها و بمبافکنهای عراقی شلیک شدهاند. از این تعداد، 12 پیروزی از آن فونیکسهایی است که بر علیه جنگندههای سریع و بلندپرواز MiG-25 شلیک شدهاند و تعدادی نیز موفق به شکار بمبافکنهای سنگین Tu-22 گشتهاند. این آمار و ارقام، بسیار حیرتآور است، زیرا فونیکس آن هم نوع A، طبق دستورالعملهای کمپانی سازنده، تنها جهت اهدافی با جثهء بزرگ و کمتحرک مناسب است نه جنگندههای سریعی چون MiG-25 یا مانورپذیر و چالاکی چون MiG-21 و Mirage F1. یکی از دلائلی که نیروی دریایی ایالات متحده را واداشت تا فونیکس را از خدمت خارج نماید، عدم کارایی این موشک در نبردهای نزدیک هوایی بوده است؛ اما وقتی آمار بدست آمده توسط نیروی هوایی ایران را بین سالهای 1980 تا 1988 بررسی میکنیم، درمییابیم که فونیکس، در فواصل نزدیک و کمتر از 10 مایل نیز به خوبی اسپارو و چه بسا بهتر از آن، عمل نموده است.
سرگرد علی، که از خلبانان باتجربهء اف14 نیروی هوایی ایران میباشد، متن زیر را که دربارهء استفادهء ایران از اف14 و موشکهای فونیکس نگاشته است، به عنوان حسن ختام، در اختیار شما دوستان خوب قرار میدهد:
« وقتی به آمار ثبت شدهء این هواپیمای محبوب، نگاهی میاندازم، احساس میکنم به این هواپیما، دارای قابلیتهای بسیار استثنایی میباشد که آن را از سایر هواپیماهای شکاری متمایز میسازد. ما از تامکت به عنوان اسکورت جنگندهها و تانکرها بهره میبردیم و در بسیار از ماموریتها، تامکت، وظیفهء یک آواکس کوچک را برای محافظت هوایی و زمینی نیروهایمان، به انجام میرساند. هیچ سیستم دفاع هوایی، که مستحکمتر و موثرتر از تامکت باشد، وجود ندارد. »
خلبانان نیروی هوایی ایران که همگی آموزشهای خود را پیش از انقلاب سال 1979، زیر نظر استادان خلبان و باتجربهء نیروی هوایی ایالات متحده به انجام رسانده بودند، به خوبی قادر بودند در نبردهای نزدیک هوایی نیز (Dogfight) شرکت کنند و از موشکهای سایدوایندر و مسلسل داخلی هواپیما، بهره ببرند.
فواصلی که فونیکس قادر شده است حین آزمایشات، اهداف خود را منهدم نماید:
* فواصل دور: حدود 140 کلیومتر
* فواصل متوسط: بین 20 تا 70 کیلومتر
* حداقل فاصله: 7.5 کیلومتر
http://www.privateimage.com/images/2fvw5tdzuly9rdnltq57.jpg
موشک AIM-54 اندکی پس از شلیک (1991)
تجارب جنگی ایالات متحده آمریکا
در جریان وقایع خلیج سیدرا به سال 1981، دو فروند F-14A نیروی دریایی ایالات متحده، موفق به سرنگونی دو بمبافکن Su-22 لیبایی شدند. بسیاری تصور میکنند در این نبرد هوایی، تامکتها از موشکهای AIM-54 استفاده کردهاند، در حالی که نبرد در فاصلهء بسیار نزدیکی روی داده بود و تامکتهای آمریکایی از موشکهای AIM-9 Sidewinder (http://www4.ebaybots.com/p10/nph-eb7.cgi/001010A/687474703a2f2f656e2e77696b6970656469612e6f72672f77 696b692f41494d2d395f5369646577696e646572) بهره گرفته بودند.
در نبرد دیگر هوایی که به سال 1989 در خلیج سیدرا روی داده بود، و تامکتهای آمریکایی در آن شرکت داشتند، موشکهای AIM-7 Sparrow (http://www4.ebaybots.com/p10/nph-eb7.cgi/001010A/687474703a2f2f656e2e77696b6970656469612e6f72672f77 696b692f41494d2d375f53706172726f77) و سایندوایندر شلیک شده بودند و بازهم استفادهای از فونیکس نشده بود.
http://www.privateimage.com/images/nici6hy74uk2ibljjlal.jpg
یک موشک AIM-54 در محل جایگاه زیر بال بارگذاری شده است. نکتهء جالب اینکه هنوز بالهایجلویی موشک، نصب نشدهاند.
به جز تجاربی که به وسیله شلیک موشکهای فونیکس ایرانیان به ثبت رسیده است، تنها دو مورد استفاده از فونیکس در عملیات رزمی به ثبت رسیده است: اولین مورد به تاریخ 5 ژانویهء 1999 است که در جریان آن، دو فروند F-14D وارد نبرد هوایی با دو MiG-25 عراقی می شوند. مورد دوم، به تاریخ 9 سپتامبر 1999 با یک MiG-23 عراقی روی داده است. در جریان نبرد اول دو موشک AIM-54C و در مورد دوم، یک موشک شلیک میشود که هیچکدام موفق به شکار اهداف خود نمی شوند.
منبع (http://aerospacetalk.ir/vb/iiaf.blogfa.com) با اندکی تغییر